วันศรีษมายัน คืออะไร? ทำไมกลางวันยาวนานที่สุด
21 มิถุนายน 2569 วันศรีษมายัน วันที่กลางวันยาวนานที่สุดในรอบปี อีกหนึ่งปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ที่ต้องรู้จัก
สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) (สดร.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โพสต์ข้อมูลผ่านเพจเฟซบุ๊ก "NARIT สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ" เกี่ยวกับ วันที่ 21 มิถุนายน 2569 เป็นวันศรีษหายัน (Summer Solstice) หรือวันที่ดวงอาทิตย์ได้โคจรไปถึงจุดหยุด หรือจุดสุดทางเหนือ ส่งผลให้วันดังกล่าว คนบนโลกจะสังเกตเห็นดวงอาทิตย์ขึ้นจากขอบฟ้าทางทิศตะวันออกเฉียงไปทางเหนือมากที่สุด และตกลับขอบฟ้าทางทิศตะวันตกเฉียงไปทางเหนือมากที่สุด และทำให้ประเทศทางซีกโลกเหนือ รวมถึงประเทศไทย มีช่วงเวลากลางวันยาวนานที่สุด และช่วงเวลากลางคืนสั้นที่สุด
ขณะเดียวกัน ประเทศทางซีกโลกใต้จะมีช่วงเวลากลางวันสั้นที่สุด และช่วงเวลากลางคืนยาวนานที่สุด จึงนับเป็นวันที่ประเทศทางซีกโลกเหนือเข้าสู่ฤดูร้อน ส่วนประเทศทางซีกโลกใต้เข้าสู่ฤดูหนาว
ทำไม? ประเทศไทยมีกลางวันยาวนานที่สุดในรอบปี
สำหรับประเทศไทย วันดังกล่าวดวงอาทิตย์ขึ้นเวลาประมาณ 05:51 น. และจะตกลับขอบฟ้า เวลาประมาณ 18:47 น. รวมเวลาที่ดวงอาทิตย์ปรากฏบนท้องฟ้าประมาณ 12 ชั่วโมง 56 นาที (เวลา ณ กรุงเทพมหานคร)
อย่างไรก็ตาม แม้ว่าจะเป็นวันที่ประเทศไทยได้รับแสงอาทิตย์เป็นเวลานานที่สุดในรอบปี แต่เนื่องจากเป็นประเทศที่ตั้งอยู่ใกล้บริเวณเส้นศูนย์สูตร และมีภูมิอากาศแบบลมมรสุม จึงใช้การแบ่งฤดูกาลตามลักษณะลมฟ้าอากาศเป็นหลัก และในวันครีษมายันของทุกปีมักตรงกับช่วงฤดูฝน
ฤดูกาล บนโลกเกิดจากแกนหมุนของโลกเอียงทำมุมประมาณ 23.5 องศา กับแนวตั้งฉากของระนาบการโคจรรอบดวงอาทิตย์ ทำให้พื้นที่ต่าง ๆ บนโลกได้รับแสงอาทิตย์ในมุมตกกระทบและปริมาณพลังงานความร้อนไม่เท่ากัน ส่งผลให้อุณหภูมิ ระยะเวลากลางวันและกลางคืน ตลอดจนลักษณะของฤดูกาลแตกต่างกันไปในแต่ละพื้นที่ อีกทั้งยังทำให้ตำแหน่งการขึ้นและตกของดวงอาทิตย์เปลี่ยนแปลงไปในแต่ละวัน โดยเส้นทางการเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์บนท้องฟ้าจะขึ้นอยู่กับละติจูดของพื้นที่ผู้สังเกต
4 ปรากฏการณ์สำคัญทาง "ดาราศาสตร์"
ในทางดาราศาสตร์ได้กำหนดปรากฏการณ์สำคัญที่เกี่ยวข้องกับตำแหน่งการขึ้นและตกของดวงอาทิตย์ 4 ปรากฏการณ์ ได้แก่
- วันวสันตวิษุวัต (Vernal Equinox) วันที่ดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศตะวันออกและตกลับขอบฟ้าทางทิศตะวันตกพอดี ส่งผลให้มีช่วงเวลากลางวันและกลางคืนยาวนานเท่ากัน
- วันครีษมายัน (Summer Solstice) วันที่ดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศตะวันออกเฉียงไปทางเหนือมากที่สุดและตกลับขอบฟ้าทางทิศตะวันตกเฉียงไปทางเหนือมากที่สุด ส่งผลให้มีช่วงเวลากลางวันยาวนานที่สุด
- วันศารทวิษุวัต (Autumnal Equinox) วันที่ดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศตะวันออกและตกลับขอบฟ้าทางทิศตะวันตกพอดีอีกครั้งของปี ส่งผลให้มีช่วงเวลากลางวันและกลางคืนยาวนานเท่ากัน
- วันเหมายัน (Winter Solstice) วันที่ดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศตะวันออกเฉียงไปทางใต้มากที่สุดและตกลับขอบฟ้าทางทิศตะวันตกเฉียงไปทางใต้มากที่สุด ส่งผลให้มีช่วงเวลากลางคืนยาวนานที่สุด
วันศรีษหายัน (Summer Solstice) อ่านว่าอย่างไร?
อีกทั้ง ข้อมูลจากเพจเฟซบุ๊ก สำนักงานราชบัณฑิตยสภา ได้โพสต์ข้อมูลเกี่ยวกับคำ "ครีษมายัน" ซึ่งที่มาจากพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔, พจนานุกรมศัพท์ปฐพีศาสตร์ ฉบับราชบัณฑิตยสภา หน้า ๒๑๓ โดยมีรายละเอียดดังนี้
ครีษมายัน (อ่านว่า คฺรีด-สะ-มา-ยัน) มาจากคำภาษาสันสกฤต คฺรีษฺม แปลว่า ฤดูร้อน กับ อายน แปลว่า การเคลื่อนไป
ครีษมายัน แปลว่า การเคลื่อนเข้าสู่ฤดูร้อน หมายถึง วันที่โลกเริ่มเข้าสู่ฤดูร้อน ตกประมาณวันที่ ๒๑-๒๒ มิถุนายน ในวันดังกล่าวช่วงเวลากลางวันจะยาวกว่ากลางคืน หลังวันนี้ประเทศที่อยู่ในเขตอบอุ่นก็เริ่มเข้าสู่ฤดูร้อนอย่างเป็นทางการ
ครีษมายัน เป็นศัพท์บัญญัติทางดาราศาสตร์ ตรงกับคำว่า summer solstice
Cr. Facebook สถาบันวิจัยดาราศาสตร์ , สำนักงานราชบัณฑิตยสภา
