จากพุ่มพวงถึงต้นข้าว : อานันท์ นาคคง

จากพุ่มพวงถึงต้นข้าว

           เมื่อคืนวันที่ 10 มิถุนายน 2569 มีการถ่ายทอดสดงานรำลึก 34 ปีแห่งการจากไปของ ราชินีลูกทุ่ง พุ่มพวง ดวงจันทร์ ณ วัดทับกระดาน จังหวัดสุพรรณบุรี

           งานรำลึกพุ่มพวง ดวงจันทร์ ไม่ใช่งานรำลึกศิลปินธรรมดา หากเป็นงานประจำปีที่มีลักษณะพิเศษอย่างยิ่งในสังคมไทย ตลอดเวลากว่าสามทศวรรษหลังการจากไปของพุ่มพวง ผู้คนยังคงเดินทางมาที่วัดทับกระดานทุกปี เพื่อทำบุญ ดูมหรสพ พบปะเพื่อนฝูง ช้อปปิ้ง ขอหวย แก้บน และร่วมรำลึกถึงราชินีลูกทุ่งผู้จากไป งานดังกล่าวจึงเป็นทั้งงานบุญ งานวัด งานเทศกาลดนตรี และพื้นที่แห่งความทรงจำของผู้คนจำนวนมหาศาลในเวลาเดียวกัน

           วัดทับกระดานเป็นมิวเซียมพุ่มพวงที่มีชีวิตชีวามาก นอกจากจะเป็นพื้นที่เก็บรักษาความทรงจำเกี่ยวกับพุ่มพวงในอดีต ตัวความทรงจำนั้นยังคงถูกสร้างขึ้นใหม่ทุกๆปี ในแต่ละรอบปีของงานรำลึกที่วนกลับมาในเดือนมิถุนายน (วันที่ 13 มิถุนายนเป็นวันครบรอบการเสียชีวิตของพุ่มพวง ดวงจันทร์) มีนักร้องลูกทุ่งนับร้อยชีวิตผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนขึ้นเวทีร้องเพลงพุ่มพวงกัน มีแฟนเพลงเดินทางมาจากทั่วประเทศรวมกันที่หน้าเวที มีการถ่ายทอดสดผ่านสื่อดิจิทัล และมีผู้ชมอีกจำนวนมากร่วมติดตามอยู่ด้านหน้าจอ อาจจะไม่ใช่แค่ผู้ชมในประเทศไทยเท่านั้น ใครที่เปิดหน้าจอจากตรงไหนในโลกในช่วงไลฟ์จากวัดทับกระดานก็นับรวมเป็นผู้ชมได้

           และเมื่อคืนนี้ หนึ่งในศิลปินนักร้องลูกทุ่งผู้ที่ได้รับความสนใจมากที่สุดในงานรำลึกพุ่มพวง ดวงจันทร์ คือนักร้องสาวน้อยระดับดาวรุ่งพุ่งแรง นามว่า ต้นข้าว สุปรียา

           ความน่าสนใจดังกล่าวไม่ได้บังเกิดขึ้นเมื่อเธอจับไมโครโฟนร้องเพลง หากเริ่มต้นไปตั้งแต่ก่อนก้าวขึ้นเวทีเสียอีก

           ตลอดทั้งวัน มีการติดตามความเคลื่อนไหวของเธอผ่านสื่อสังคมออนไลน์อย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่การเดินทางมาถึงวัดทับกระดาน การเข้าไปกราบสักการะพุ่มพวง ดวงจันทร์ ไปจนถึงการเตรียมตัวก่อนการแสดง แฟนเพลงจำนวนมากเฝ้ารอเวลาแสดงของเธอราวกับกำลังรอเหตุการณ์สำคัญบางอย่างมากกว่าการขึ้นเวทีคอนเสิร์ตตามปกติ

           ภาพดังกล่าวชวนให้นึกถึงพิธีกรรมการแสวงบุญทางวัฒนธรรมในรูปแบบร่วมสมัย เพราะก่อนที่ต้นข้าวจะกลายเป็นนักร้องบนเวที เธอได้ปรากฏตัวในฐานะผู้มาเยือนพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์แห่งความทรงจำของพุ่มพวงเสียก่อน

           การกราบหุ่นแม่ผึ้ง การเดินผ่านพื้นที่ที่รายล้อมด้วยดอกไม้ เครื่องสักการะ และผู้คนที่เดินทางมาจากทั่วประเทศ ล้วนเป็นภาพที่ถูกบันทึกและส่งต่อออกไปในโลกออนไลน์อย่างรวดเร็ว

           และเมื่อถึงเวลาขึ้นเวที สิ่งที่ผู้ชมขนลุก ไม่ได้มีเพียงการขับร้องเพลง แต่เป็นภาพลักษณ์ทั้งชุดที่ถูกประกอบสร้างขึ้นอย่างน่าสนใจ

           นอกจากน้ำเสียงไพเราะ ยังมีภาพลักษณ์ ทรงผม เครื่องแต่งกาย การแต่งหน้า บุคลิกบนเวที ล้วนชวนให้นึกถึงพุ่มพวงในช่วงที่ภาพลักษณ์ของเธอกลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมสมัยนิยมไทย

           แม้ว่าจะไม่ได้เหมือนทุกกระเบียดนิ้ว และอาจไม่มีความจำเป็นต้องเหมือนเช่นนั้นด้วยซ้ำ แต่สิ่งที่น่าสนใจคือ องค์ประกอบเหล่านี้ช่วยกระตุ้นความทรงจำของผู้ชมให้ทำงานตั้งแต่วินาทีแรกที่เห็น ก่อนที่ต้นข้าวจะเริ่มร้องเพลงเสียอีก ผู้ชมจำนวนมากจึงไม่ได้เห็นเพียงนักร้องสาวน้อยคนหนึ่งยืนอยู่บนเวที แต่กำลังมองเห็นเศษเสี้ยวของภาพจำที่ตนเองเคยมีต่อพุ่มพวงถูกประกอบขึ้นใหม่อีกครั้ง

           เมื่อภาพลักษณ์ดังกล่าวมาพบกับน้ำเสียงที่คุ้นเคย ผลที่เกิดขึ้นจึงไม่ใช่เพียงความประทับใจทางดนตรี หากเป็นการทำงานร่วมกันของความทรงจำหลายชั้น

           สำหรับบางคนที่อายุมาก มันอาจพาให้เขาย้อนกลับไปสู่ช่วงเวลาที่เคยฟังพุ่มพวงจากวิทยุ เทปคาสเซ็ตต์ หรือจากเวทีงานวัดในอดีต แต่สำหรับอีกหลายคนที่เกิดไม่ทันยุคของพุ่มพวง มันอาจเชื่อมโยงเข้ากับภาพของราชินีลูกทุ่งที่ตนเองเคยรู้จักผ่านโทรทัศน์ ยูทูบ สารคดี เรื่องเล่าของคนในครอบครัว หรือความทรงจำร่วมที่สังคมไทยช่วยกันส่งต่อมาโดยตลอด

           ผู้ชมจึงไม่ได้เพียงได้ยินเพลงของพุ่มพวง

           หากกำลังเผชิญหน้ากับภาพจำของพุ่มพวงที่ดำรงอยู่ในสังคมไทยมานานกว่าสามทศวรรษ

           ต้นข้าวไม่ได้มีชีวิตเหมือนพุ่มพวง และไม่ได้เกิดมาในยุคเดียวกัน แต่มีบางอย่างในน้ำเสียง ลีลาการออกคำ การเอื้อน และการสื่ออารมณ์ที่ชวนให้คนฟังนึกถึงพุ่มพวงอย่างประหลาด ราวกับเสียงจากวันวานกำลังเดินย้อนกลับมาหาเราอีกครั้ง

           หลายคนมักเข้าใจว่าความเหมือนของนักร้องลูกทุ่งเกิดจากการเลียนเสียง แต่ในความเป็นจริง การเลียนเสียงเป็นเพียงเปลือกนอกที่เรียนรู้ได้ไม่ยาก สิ่งที่ยากกว่ามากคือการเข้าใจวิธีคิดทางดนตรีของศิลปินต้นแบบ

           พุ่มพวงไม่ได้มีชื่อเสียงเพราะลูกคอที่สลับซับซ้อนที่สุด หรือร้องโน้ตสูงได้มากที่สุด หากโดดเด่นเพราะรู้ว่าควรร้องอย่างไรให้คนเชื่อว่าเรื่องราวในเพลงนั้นเป็นเรื่องจริง เธอรู้จังหวะของการเว้นวรรค รู้ว่าจะปล่อยคำไหนให้ค้างอยู่ในอากาศ รู้ว่าจะหัวเราะตรงไหน เศร้าตรงไหน และประชดประชันตรงไหน เพลงของพุ่มพวงจึงไม่ใช่เพียงการขับร้อง หากเป็นการเล่าเรื่องผ่านน้ำเสียงอย่างมีชีวิตชีวา และนั่นคือสิ่งที่ต้นข้าวทำได้อย่างน่าสนใจ

           เมื่อเธอร้องเพลงของพุ่มพวง ผู้ฟังจึงไม่ได้ยินเพียงทำนองและเนื้อร้อง หากได้ยินวิธีเล่าเรื่องแบบเดียวกับที่พุ่มพวงเคยใช้ ได้ยินจังหวะของการทอดถอน ได้ยินรอยยิ้มในเสียงร้อง และได้ยินสำเนียงลูกทุ่งพุ่มพวงที่เคยครองใจคนไทยทั้งประเทศ

           แต่เมื่อผมดูการถ่ายทอดสดต่อไปเรื่อย ๆ ก็เริ่มพบว่าสิ่งที่น่าสนใจไม่แพ้การแสดงบนเวที คือสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ใต้คลิปวิดีโอ

           คอมเมนต์หลั่งไหลเข้ามาอย่างต่อเนื่อง บางคนบอกว่าคิดถึงแม่ผึ้งมาก บางคนบอกว่าน้ำตาไหล บางคนบอกว่าหลับตาแล้วเหมือนพุ่มพวงกลับมาร้องอีกครั้ง หลายคนไม่ได้พูดถึงต้นข้าวด้วยซ้ำ หากกำลังเล่าถึงชีวิตของตนเอง เล่าถึงแม่ที่เคยเปิดเพลงพุ่มพวง เล่าถึงงานวัดในวัยเด็ก เล่าถึงวิทยุทรานซิสเตอร์ที่เคยเปิดอยู่กลางทุ่งนา หรือเล่าถึงวันที่ได้ยินข่าวการจากไปของราชินีลูกทุ่งเมื่อสามสิบกว่าปีก่อน

           จำนวนไลก์ จำนวนแชร์ และจำนวนผู้ชมเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องจนแทบไม่มีความหมายในเชิงสถิติอีกต่อไป เพราะในขณะที่ผมกำลังเขียนต้นฉบับนี้อยู่ ตัวเลขเหล่านั้นก็ยังคงขยับขึ้นเรื่อย ๆ พร้อมกับข้อความชื่นชมที่ทยอยปรากฏเข้ามาไม่หยุด

           ผมจึงรู้สึกว่าผู้คนจำนวนมากไม่ได้กำลังดูการแสดงอยู่เท่านั้น

           พวกเขากำลังเดินทางกลับไปหาอดีตของตัวเอง

           และตรงนี้เองที่ทำให้ผมนึกถึงแนวคิดทางมานุษยวิทยาเรื่อง performing memory หรือ “การรื้อฟื้นความทรงจำผ่านการแสดง”

           แนวคิดนี้เสนอว่า การแสดงไม่ได้เป็นเพียงการนำเสนอศิลปะต่อหน้าผู้ชม หากยังทำหน้าที่ปลุกอดีตให้กลับมามีชีวิตอีกครั้งในปัจจุบัน

           ผู้ชมจึงไม่ได้กำลังฟังต้นข้าว สุปรียา เพียงคนเดียว พวกเขากำลังฟังพุ่มพวง ดวงจันทร์ ที่ยังดำรงอยู่ในความทรงจำของตนเองด้วย

           เสียงร้องของต้นข้าวบนเวทีผสานเข้ากับเสียงที่เก็บซ่อนอยู่ในหัวใจของผู้คน หลายคนเคยได้ยินเพลงเหล่านี้จากวิทยุทรานซิสเตอร์ จากตู้เพลงในร้านอาหาร จากงานวัดในต่างจังหวัด จากเทปคาสเซ็ตต์ที่เปิดคลออยู่ในบ้าน หรือจากรถโดยสารที่วิ่งข้ามคืนไปตามถนนสายยาวของชนบทไทย ความทรงจำเหล่านั้นไม่ได้หายไปไหน เพียงนอนสงบอยู่ภายในตัวเรา กระทั่งมีใครสักคนร้องเพลงขึ้นมาในสำเนียงที่คุ้นเคยพอจะปลุกมันให้ตื่นขึ้นอีกครั้ง

           นั่นจึงเป็นเหตุผลว่าทำไมบางคนจึงน้ำตาไหล ทั้งที่รู้ดีว่าคนที่ยืนอยู่บนเวทีไม่ใช่พุ่มพวง และทำไมบางคนจึงรู้สึกขนลุก ทั้งที่ไม่ได้เกิดเหตุการณ์เหนือธรรมชาติใด ๆ เลย

           สิ่งที่พวกเขากำลังเผชิญคือการกลับมาพบกับอดีตของตนเอง

           ยิ่งเมื่อการแสดงเกิดขึ้นที่วัดทับกระดาน สถานที่ซึ่งทำหน้าที่เป็นบ้านแห่งความทรงจำของแฟนเพลงพุ่มพวงมานานกว่าสามทศวรรษ ทุกองค์ประกอบตั้งแต่สถานที่ ผู้คน เพลง เครื่องแต่งกาย ไปจนถึงเรื่องเล่าที่หมุนเวียนอยู่รอบตัว ล้วนร่วมกันสร้างสภาวะที่ทำให้พุ่มพวงยังคงปรากฏตัวอยู่ในโลกของผู้คน แม้ร่างกายของเธอจะจากไปนานแล้วก็ตาม

           แต่ปรากฏการณ์ครั้งนี้ยังมีอีกมิติหนึ่งที่น่าสนใจในโลกมานุษยวิทยาควบคู่กันไป

           หากในอดีตความทรงจำเกี่ยวกับพุ่มพวงถูกสร้างขึ้นผ่านหน้าเวที งานวัด วิทยุ เทปคาสเซ็ตต์ หรือการบอกเล่าปากต่อปาก วันนี้ความทรงจำแบบเดียวกันกำลังถูกสร้างขึ้นใหม่บนหน้าจอโทรศัพท์มือถือ

           ผู้คนที่ไม่เคยรู้จักกัน ไม่ได้อยู่ในสถานที่เดียวกัน และอาจอยู่กันคนละจังหวัดหรือคนละประเทศ กำลังแบ่งปันประสบการณ์ทางอารมณ์ร่วมกันผ่านเฟซบุ๊ก ยูทูบ และเครือข่ายสังคมออนไลน์

           ทุกการกดไลก์ ทุกการแชร์ และทุกข้อความที่พิมพ์ว่า “คิดถึงแม่ผึ้ง” “ฟังแล้วร้องไห้” หรือ “เหมือนพุ่มพวงมาก” กำลังร่วมกันผลิตความทรงจำขึ้นใหม่ในระดับสังคม

           ต้นข้าวร้องเพลงอยู่บนเวทีเพียงคนเดียว

           แต่ผู้คนนับหมื่นกำลังช่วยกันสร้างความหมายให้แก่การร้องเพลงครั้งนั้น

           หากมองลึกลงไปอีก ความเปลี่ยนแปลงสำคัญที่กำลังเกิดขึ้นอาจไม่ได้อยู่ที่ตัวนักร้อง แต่อยู่ที่วิธีที่สังคมจดจำศิลปิน

           นักมานุษยวิทยาสื่อร่วมสมัยใช้คำว่า digital memory หรือ networked memory เพื่ออธิบายความทรงจำที่ไม่ได้ดำรงอยู่ในหัวของคนคนเดียว หากดำรงอยู่ผ่านเครือข่ายของผู้คนจำนวนมาก ผ่านการกดไลก์ การแชร์ การคอมเมนต์ การบันทึก การค้นหา และการส่งต่ออย่างต่อเนื่อง

           เมื่อมีคนกดแชร์คลิปการแสดงของต้นข้าวไปยังเพื่อนอีกคนหนึ่ง เมื่อมีคนพิมพ์ว่า “ฟังแล้วคิดถึงแม่” หรือเมื่ออัลกอริทึมของเฟซบุ๊กและยูทูบเลือกนำคลิปดังกล่าวไปแนะนำแก่ผู้ชมคนใหม่ ความทรงจำเกี่ยวกับพุ่มพวงก็กำลังถูกสร้างขึ้นใหม่อีกครั้ง

           ในความหมายนี้ ความทรงจำของพุ่มพวงไม่ได้อยู่เพียงที่วัดทับกระดานอีกต่อไป หากยังดำรงอยู่ในคลังข้อมูลดิจิทัล อัลกอริทึม และโทรศัพท์มือถือของผู้คนจำนวนมหาศาล

           หากวัดทับกระดานเคยเป็นศูนย์กลางของความทรงจำในโลกกายภาพ เฟซบุ๊ก ยูทูบ และแพลตฟอร์มดิจิทัลต่าง ๆ ก็กำลังกลายเป็นวัดทับกระดานแห่งโลกออนไลน์ไปพร้อมกัน

           แต่อย่างไรก็ตาม ผมอยากคุยนอกวิชามานุษยวิทยากันบ้าง

           คำถามคือ อนาคตของต้นข้าวจะเป็นอย่างไร

           แม้เราจะไม่อาจทำนายอนาคตได้เช่นหมอดู แต่ก็อาจจะสามารถมองเห็นแบบแผนบางอย่างจากประวัติศาสตร์ดนตรีไทย ในอดีตเมื่อศิลปินผู้ยิ่งใหญ่จากไป สังคมมักพยายามสร้างผู้สืบทอดขึ้นมาแทนที่เสมอ เราเคยเห็น “สุรพลคนใหม่” “ศรคีรีคนใหม่” "ทูลทองใจคนใหม่" “สายัณห์คนใหม่” อยู่หลายยุคหลายสมัย เช่นเดียวกับที่วันนี้ผู้คนจำนวนไม่น้อยเริ่มมองหาพุ่มพวงคนใหม่ในตัวต้นข้าว

           แต่ไม่มีใครเป็นคนใหม่ได้อย่างแท้จริง เพราะต้นฉบับมีอยู่แล้ว

           ยิ่งเหมือนต้นแบบมากเท่าไร ทุกข์ก็เพิ่มมากขึ้นเท่านั้น

           นี่คือภาวะที่ศิลปินผู้สืบทอดจำนวนมากต้องเผชิญ

           ประเด็นชวนคิด จึงไม่ใช่ว่า ต้นข้าวร้องเหมือนพุ่มพวงมากแค่ไหน

           แต่คือ สังคมไทยจะยอมให้ต้นข้าวเป็นต้นข้าวหรือไม่

           วันนี้ ผู้คนรักเธอเพราะเธอช่วยพาพวกเขาย้อนกลับไปพบพุ่มพวง แต่ในอีกสิบหรือยี่สิบปีข้างหน้า ผู้คนอาจเริ่มถามคำถามอีกแบบหนึ่งว่า “แล้วต้นข้าวคือใคร?”

           คำถามนี้สำคัญกว่าคำถามเรื่องความเหมือนหรือความต่าง เพราะเกี่ยวข้องกับการก่อรูปตัวตนทางศิลปะของเธอเอง

           หากวันหนึ่งต้นข้าวมีเพลงของตนเอง มีวิธีเล่าเรื่องของตนเอง มีโลกทางดนตรีของตนเอง มีผู้คนที่ติดตามเธอเพราะความเป็นต้นข้าว ไม่ใช่เพราะความเป็นพุ่มพวง เธอจะค่อย ๆ ก้าวออกจากสถานะของผู้สืบทอด และกลายเป็นศิลปินที่มีชีวิตอยู่ในความทรงจำของผู้คนด้วยตัวเอง

           แต่หากอุตสาหกรรมเพลงยังคงขายภาพ “พุ่มพวงรุ่นใหม่” ซ้ำแล้วซ้ำเล่า เธอก็อาจถูกตรึงไว้ในพื้นที่แห่งความทรงจำของคนอื่นตลอดชีวิต

           นี่จึงเป็นความย้อนแย้งที่น่าสนใจ เพราะเมื่อคืนนี้ ต้นข้าวประสบความสำเร็จอย่างงดงามในการทำให้ผู้คนคิดถึง พุ่มพวง แต่ขณะเดียวกัน ความสำเร็จแบบเดียวกันนี้ก็อาจกลายเป็นโจทย์ที่ยากที่สุดในเส้นทางข้างหน้าของเธอ

           บางทีสิ่งที่ทำให้ผู้คนขนลุกเมื่อคืนนี้ อาจไม่ใช่เพราะต้นข้าวร้องได้เหมือนพุ่มพวงมากเพียงใด

           หากเป็นเพราะเราทุกคนเพิ่งตระหนักตรงกันว่า เวลาผ่านไปกว่าสามทศวรรษแล้ว แต่เสียงของพุ่มพวงยังไม่ยอมจากไปไหน

           และบางทีเรื่องราวที่น่าติดตามเฝ้ามองที่สุดในวันนี้ อาจไม่ใช่ว่าต้นข้าวจะกลายเป็นพุ่มพวงคนใหม่หรือไม่

           หากเป็นว่า วันหนึ่งในอนาคต จะมีเด็กสาวคนไหนขึ้นเวทีร้องเพลง แล้วทำให้ผู้คนเอ่ยขึ้นมาว่า “ฟังแล้วนึกถึงต้นข้าว”

           หากวันนั้นมาถึง นั่นจะหมายความว่าเธอได้ก้าวพ้นจากการเป็นเงาของใครบางคน และกลายเป็นความทรงจำของผู้คนด้วยตัวเธอเองแล้ว

           สิ่งที่เราได้เห็นหน้าจอเมื่อคืนนี้ อาจไม่ใช่เพียงนักร้องสาวน้อยคนหนึ่งกำลังร้องเพลงอยู่บนเวทีวัดทับกระดาน หากเป็นการเดินทางของความทรงจำที่กำลังเคลื่อนผ่านผู้คนหลายรุ่น จากวิทยุทรานซิสเตอร์สู่โทรศัพท์มือถือ จากเทปคาสเซ็ตต์สู่ไลฟ์สตรีม จากหน้าเวทีสู่หน้าจอ จากพุ่มพวงสู่ต้นข้าว และจากต้นข้าวไปสู่เรื่องราวบทต่อไปที่ยังไม่มีใครรู้

           ศิลปินอาจมีอายุขัย แต่ความทรงจำไม่มี

           ตราบใดที่ยังมีคนร้อง ยังมีคนฟัง ยังมีคนส่งต่อเรื่องราวเหล่านี้ให้แก่คนรุ่นถัดไป เสียงเพลงก็จะยังคงเดินทางต่อไปเรื่อย ๆ เปลี่ยนร่าง เปลี่ยนยุคสมัย เปลี่ยนผู้ขับร้อง แต่ไม่เคยหายไปจากสังคมอย่างแท้จริง

           และบางทีนั่นอาจเป็นสิ่งที่ผู้คนกำลังร่วมกันเฉลิมฉลองอยู่ทุกปีที่วัดทับกระดาน ไม่ใช่เพียงความทรงจำของพุ่มพวง ดวงจันทร์ หากเป็นพลังของเสียงเพลงที่ยังคงมีชีวิตยืนยาวกว่าชีวิตของมนุษย์ผู้ขับร้องมันเสมอ

หมายเหตุ :

           1) น่าสนใจว่า การแสดงของต้นข้าวที่ได้รับความสนใจอย่างล้นหลาม เกิดขึ้นในคืนวันที่ 10 มิถุนายน ก่อนวันเปิดงานรำลึกอย่างเป็นทางการเสียอีก เพราะตามกำหนดของวัดทับกระดาน งาน 34 ปี พุ่มพวง ดวงจันทร์ เริ่มตั้งแต่วันที่ 11–19 มิถุนายน 2569 ปรากฏการณ์ดังกล่าวจึงสะท้อนให้เห็นว่า ในยุคสื่อดิจิทัล ความทรงจำร่วมของผู้คนไม่ได้รอให้พิธีเริ่มต้นอย่างเป็นทางการ หากเริ่มก่อตัวขึ้นตั้งแต่ผู้คนเริ่มเฝ้ารอ เริ่มติดตาม และเริ่มพูดถึงเหตุการณ์นั้นร่วมกันแล้ว

           2)  แทนการอ้างอิง ชวนย้อนเวลากัน

ฉากความทรงจำช่วงคอนเสิร์ต

           https://youtu.be/gsMk388pXU0?si=cACszyqUoPg-znQT

ฉากความทรงจำแบบยาว

           https://www.youtube.com/live/M7ZEwof3CjY?si=btP1YGP6PP5u3jGe

ตัดเฉพาะเพลงโลกของผึ้ง

           https://youtu.be/rLrZUMWb5dk?si=Xg37Kx2jnPeEUf4z