ตระลิซ่าประทานพร Goal : อานันท์ นาคคง

         เพลง “Goals” ถูกเปิดตัวในฐานะ Official FIFA World Cup 2026 Anthem เมื่อมอง MV ใหม่นี้ด้วยมุมหน้าพาทย์ มันกำลังทำหน้าที่เป็นหน้าพาทย์ร่วมสมัยอย่างชัดเจน และมีอำนาจเหนือความรู้สึกของชุมชนจินตกรรม (Imagined Community) หลายล้านคนทั่วโลกผ่านหน้าจอ โลกที่ดนตรี กีฬา ทุน แฟชั่น อัลกอริทึม และอุตสาหกรรมบันเทิง กำลังหลอมรวมกันจนแทบแยกไม่ออก

1) เพลงหน้าพาทย์ที่กำหนดสถานะและอารมณ์ของสิ่งเหนือมนุษย์

         เสียงบีตสังเคราะห์ที่คัดสรรมาอย่างแม่นยำ ท่วงทำนองที่ปลุกเร้า และเสียงร้องขับเอื้อนที่ทรงพลัง ทำหน้าที่เหมือนเพลงหน้าพาทย์ที่ส่งสัญญาณให้ผู้ชมรู้ทันทีว่านี่คือเวลาที่สิ่งเหนือธรรมชาติกำลังจะปรากฏกาย ในที่นี้คือการปรากฏของสามองค์เทพอย่าง Lisa, Anitta และ Rema

         หน้าพาทย์ไทยใช้แยกสถานะเทพยดา ยักษ์ ลิง มนุษย์ ฉันใด เพลง “Goals” ก็กำลังทำหน้าที่แยกกลุ่มสถานะฉันนั้น ดนตรีท่อนของ Lisa สื่อถึงความเหนือชั้น หรูหรา เทพธิดาแฟชั่น K-Pop ดนตรีท่อนของ Anitta สื่อถึงพลังความเร่าร้อนจากดินแดนสวรรค์ละติน และท่อนของ Rema สื่อถึงท่วงทำนองอันลึกลับจากจิตวิญญาณแอฟริกา ดนตรีชิ้นนี้จึงเป็นหน้าพาทย์คอยกำกับว่า องค์เทพเหล่านี้กำลังส่งพลังงานแบบไหนลงมาสู่โลก

2) การรำหน้าพาทย์พิธีกรรม

         ในขนบการรำหน้าพาทย์ชั้นสูง (เช่น การรำเพลงองค์พระพิราพ เพลงบาทสกุณี เพลงคุกพาทย์ เพลงตระพระศิวะประทานพร เป็นต้น) ตัวนักแสดงจะไม่สามารถรำตามอำเภอใจได้ ทุกก้าวย่าง ทุกการขยับนิ้วขยับแขน ทุกอินเนอร์ ต้องตรงตามบทบัญญัติอันศักดิ์สิทธิ์ที่ถูกทอดวางมาแต่อดีตอย่างเคร่งครัด ตัวตน หรือความเป็นมนุษย์ของตัวนักแสดงจะต้องถูกลบหายไป เหลือไว้เพียง “ร่างทรง” ที่ยอมให้อำนาจที่เหนือกว่าเข้ามาควบคุมร่างกายเพื่อความศักดิ์สิทธิ์ของพิธีกรรม

         ในเอ็มวีชิ้นนี้ ท่วงท่าการขยับร่างกายของทั้งสามคนมีสภาวะของการรำหน้าพาทย์พิธีกรรมอย่างยิ่งยวด Lisa สวมบทบาทเป็นสปอร์ตเกิร์ลสุดหรู ในชุดเสื้อฟุตบอลครอปสีเหลืองแบรนด์เนม กางเกงสีน้ำเงินจัดจ้าน ปรากฏตัวบนเวทีที่มีม่านฉากหลังและไฟฟอลโลว์, Anitta สวมบทบาทเป็นนางพญาละตินนอนเลื้อยอยู่บนพื้นที่มีไฟสีฟ้าล้อมรอบ ขับเน้นความเซ็กซี่ที่ถูกประดิษฐ์ขึ้นมาอย่างจงใจ, Rema สำแดงตนอยู่ในพื้นที่สีแดงตัดสลับกับเอฟเฟกต์

         เธอและเขาร่ายรำเพื่อตอบสนองต่อบล็อคกิ้ง แสงไฟ และท่วงทำนองที่ทุนนิยมโลกขีดเส้นมาให้แล้ว สายตาที่จิกเข้าหากล้อง การสะบัด การแอ่น การกระเด้ง การก้าวเดินสับๆ สะท้อนภาวะของการถูกประทับทรง โดยมาตรฐานความบันเทิงข้ามชาติ

         ร่างกายเธอและเขามีเพียงอำนาจเทพที่มาประทับทรง ไม่ได้เต้นเพื่อแสดงอารมณ์ความรู้สึกส่วนตัวของมนุษย์คนหนึ่ง

3) มหกรรมฟุตบอลโลกในฐานะ “พิธีไหว้ครู” และการรวมศูนย์อำนาจด้วยอำนาจเพลงหน้าพาทย์

         หากเพลง Goals คือหน้าพาทย์ และศิลปินคือร่างรำประทับทรง ตัวมหกรรมฟุตบอลโลกและผู้ประกอบธุรกิจกีฬาข้ามชาติอย่าง FIFA ก็ทำหน้าที่ไม่ต่างจากองค์ประธานในพิธีไหว้ครู หรือสถาบันทางสัญญะผู้บัญญัติสิทธิ์ในการบรรเลงเพลงหน้าพาทย์นั้น เพลงทำหน้าที่หน้าพาทย์ที่โอบล้อมคนทั้งโลกไว้ในปะรำพิธีไหว้ครูสมมติ เพื่อระดมความศรัทธา (ซึ่งในโลกใหม่เรียกว่า “ยอดรับชม” และ “เม็ดเงินโฆษณา”) ให้ไหลกลับเข้าศูนย์กลางอำนาจ เปลี่ยนดนตรีและการร่ายรำให้กลายเป็นพิธีกรรมสากลที่ไร้สัญชาติ ทว่าทรงพลังอำนาจในการครอบงำจิตวิญญาณของผู้คนนับล้าน

         เรื่องพิเศษของหน้าพาทย์ชิ้นนี้ คือในเวลาไหว้ครูปกติเราอาจจะต้องอยู่ในมณฑลของเสียงเพลงหน้าพาทย์ตั้งแต่ต้นจนจบ แต่หน้าพาทย์ชิ้นนี้สามารถแบ่งส่วนย่อยเป็นอิสระได้ สามารถตัดเป็นท่อนสั้นไปใช้เต้นใน TikTok, แชร์ใน YouTube Shorts เอาไปไหลเวียนในระบบแพลตฟอร์มใดก็ได้ที่อัลกอริทึมจะเมตตา

4) (ฟุตบอล)โลกนี้คือละคร มนุษย์ที่หายไปในมหรสพทุนนิยม

         ในศาสตร์การละคร Ensemble หรือความร่วมมือและการปะทะพลังงานระหว่างนักแสดงคือหัวใจที่สร้างความสมจริง แต่ใน MV Goals สิ่งที่ผู้ชมเห็นคือ ละครโมเสกที่เกิดจากการเอาชิ้นส่วนการแสดงของคนสามคนที่อยู่คนละเวลาและสถานที่มาปะติดปะต่อกัน กลายเป็นพิธีกรรมที่ออกแบบความรู้สึกให้ผู้ชมสำเร็จรูป

         บทเพลงพยายามป่าวประกาศว่าพวกเรามารวมกันเพื่อจุดหมาย (Goals) เดียวกัน ทว่าในทางกายภาพ ศิลปินทั้งสามคนทำหน้าที่เป็นเพียงนักแสดงบทบาทเดี่ยวที่เต้นอยู่กับความว่างเปล่าในสตูดิโอปิดของตนเอง มีกำแพงดิจิทัลและมุมกล้องในห้องตัดต่อทำหน้าที่หลอกลวงผู้ชมให้เชื่อว่าพวกเขากำลังเฉลิมฉลองอยู่บนพื้นที่เดียวกัน แต่พื้นที่ในเอ็มวีนี้ไม่ใช่สนามฟุตบอลที่แท้จริงแต่เป็นเวทีเหนือจริงที่มืดทึม อ้างว้างและขาดบรรยากาศของมวลชนแบบที่ควรจะเป็นในโลกกีฬา มันคือการแสดงละครที่ไร้ปฏิสัมพันธ์ทางกายภาพโดยสิ้นเชิง ไม่มีตัวละครที่มีชีวิตจิตใจภายใน ไม่มีความขัดแย้ง ไม่มีการเติบโต ไม่มีโศกนาฏกรรม และไม่มีแม้แต่ความล้มเหลว ทุกคนในฉากชนะตั้งแต่วินาทีแรกที่เดินเข้าหากล้อง Lisa ร้องอย่างมั่นใจ Anitta เต้นอย่างเร่าร้อน Rema ดูเท่และนิ่ง นักฟุตบอลแข็งแรง แฟนบอลมีความสุข แสงสวย เหงื่อสวย แม้แต่ความดิบก็ยังถูกจัดวางมุมกล้องมาอย่างประณีต เหมือนละครเพลงบรอดเวย์ราคาแพง อุปกรณ์ประกอบฉากอย่างลูกฟุตบอล เด็กสตรีท กลุ่มผู้หญิงเกาะรั้วหรือผู้ชายเตะบอลในฉาก ก็ไม่ได้แสดงพฤติกรรมตามธรรมชาติ แต่กำลังสวมบทบาทเป็นนักแสดงสมทบที่ถูกจัดวางมุมกล้องและสโลว์โมชั่นอย่างเกินจริง เพื่อขับเน้นให้ตัวละครเอกทั้งสามคนดูโดดเด่นขึ้นมาเท่านั้น หรือแม้แต่มาสคอตประจำงาน ทำหน้าที่เป็นเพียงเครื่องหมายเชิงสัญลักษณ์ที่ถูกโยนเข้ามาเพื่อให้คนดูรู้ว่า อ๋อ นี่คือเรื่องเกี่ยวกับฟุตบอลนะ

         มองคำร้อง ใจความของเพลง Goals ไม่ได้บอกเล่าเรื่องราวของการต่อสู้ ความหวัง หรือความทุ่มเทของนักกีฬา แต่เป็นบทละครที่เฉลิมฉลองความความหรูหรา ความมั่นใจ ชัยชนะ ความทะยานอยาก และการเฉลิมฉลองตัวตนของซูเปอร์สตาร์ เป็น Goals ใช้ภาษาแบบ pop capitalism ชัดมาก สคริปต์นี้ไม่ได้ถูกเขียนขึ้นเพื่อสร้างความสะเทือนใจ แต่ถูกออกแบบมาเพื่อให้เข้ากับอัลกอริทึมบนโลกออนไลน์ เป็นแฟนตาซีของการเป็นผู้ชนะในโลกทุนนิยมร่วมสมัย

         สิ่งที่หายไปจากละครฉากใหญ่ชิ้นนี้กลับคือมนุษย์จริงๆ

         ร่างทรงในเอ็มวีนี้ไม่มีความเหนื่อยล้า ไม่มีความเปราะบาง ไม่มีความทุกข์ และไม่มีความพ่ายแพ้ มีเพียงนาฏกรรมที่สมบูรณ์แบบซึ่งพร้อมถูกสรรเสริญอยู่ตลอดเวลา

5) มองย้อนกลับไปที่บทบาทเพลงหน้าพาทย์พิธีกรรมในโลกโบราณ

         หากเราระงับความตื่นเต้นในวงการโซเชียลมีเดียออกไปบ้าง แล้วมองมิวสิกวิดีโอชิ้นนี้ผ่านแว่นตาของมานุษยวิทยาดนตรีและการวิเคราะห์ศิลปะการแสดง สิ่งที่น่าคิดที่สุดอาจไม่ใช่เรื่องของเพลงประจำการแข่งขันกีฬา ทว่าคือวิธีที่โลกทั้งใบถูกออกแบบเสียงและกำกับการแสดงไว้เรียบร้อยแล้วโดยระบบทุนนิยมข้ามชาติ

         แล้วมันเกี่ยวอะไรกับวัฒนธรรมโบราณอย่างเรื่องของเพลงหน้าพาทย์และการรำในพิธีกรรม

         ในอดีต บทบาทของเพลงหน้าพาทย์และนาฏศิลป์พิธีกรรมในโลกโบราณ เคยเป็นเครื่องมือที่หยั่งรากลึกอยู่กับความเชื่ออันบริสุทธิ์ และความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในท้องถิ่นอย่างซื่อตรง เสียงปี่พาทย์ในมณฑลพิธีดั้งเดิมมีไว้เพื่อโอบอุ้มและปลอบประโลมจิตวิญญาณของชุมชน ให้ผู้คนได้หายใจร่วมกัน ได้มีพื้นที่ร่วมกันในโลกจินตกรรมที่งดงามของเขา

         ทว่าในวันนี้ เพลงหน้าพาทย์ใหม่ของโลกดิจิตอล ได้ช่วงชิงและสถาปนาตัวขึ้นใหม่อย่างเบ็ดเสร็จใต้อำนาจบารมีของสถาบันทุนนิยมข้ามชาติ มันแปรสภาพจากเพลงหน้าพาทย์ศักดิ์สิทธิ์เพื่อความงดงามของชีวิต ไปเป็นเครื่องจักรทางเสียงที่ไร้สัญชาติ ทำหน้าที่กำกับระเบียบให้มนุษยชาติต้องก้าวเดิน แอ่นขยับ และร่ายรำไปตามจังหวะคำนวณของยอดไลก์ เม็ดเงินโฆษณา และตัวเลขอัลกอริทึม

         Goals คือภาพสะท้อนสำคัญของความสัมพันธ์ระหว่างชาติ ทุนนิยมโลก และวัฒนธรรมร่วมสมัยที่กำลังเปลี่ยนโฉมหน้าไปอย่างรวดเร็วในศตวรรษที่ 21

         ความน่าลักลั่นที่สุดจึงอาจตกอยู่กับสังคมและรัฐชาติที่ยังคงวิ่งไล่กวดตามเคลมภาพจำลองเหล่านี้ ใครบางคนยังเข้าใจว่าการปรากฏตัวของศิลปินบนเวทีโลก คือการไปทำหน้าที่ซอฟต์พาวเวอร์ไทย หลงใหลอยู่กับการส่งเสียงเชียร์ร่างทรงบนหน้าจอดิจิทัล และอิ่มเอมกับการรำถวายตัวเป็นตัวประกอบในโรงละครของคนอื่น แต่ไม่เคยกลับมามองพิธีกรรมโบราณในชีวิตจริงที่เคยยึดโยงผู้คนไว้ด้วยกันที่กำลังล่มสลายลง โครงสร้างพื้นฐานทางวัฒนธรรมและพื้นที่สร้างสรรค์ของคนตัวเล็กตัวน้อยในบ้านตัวเองถูกปล่อยให้ทิ้งร้างและผุพังลงราวกับศาลเจ้าเก่าที่ไร้คนเหลียวแล เขาไม่ได้เข้าใจว่า Lisa ได้กลายเป็นนางรำหน้าพาทย์สูงสุดของมหาวิหารทุนนิยมโลกไปเรียบร้อยแล้ว เธอไม่ได้รำเพื่อบูชาครูดนตรีนาฏศิลป์ไทย และไม่ได้รำเพื่อความภาคภูมิใจให้แก่ประเทศบ้านเกิด แต่ร่างกายและเสียงของเธอ กำลังร่ายรำไปตามบทบัญญัติที่ควบคุมโดยเครือข่ายทุน แฟชั่น และอัลกอริทึมระดับโลก การเคลมของรัฐจึงเป็นภาพสะท้อนของผู้มีอำนาจสายตาฝ้าฟางที่มองไม่เห็นพลวัตของโลกใบใหม่ มองไม่เห็นว่าโรงละครท้องถิ่นที่ตนเองใช้ชีวิตอยู่นั้นมันเล็กกระจ้อยร่อยและไม่มีโครงสร้างพื้นฐานหรือระบบนิเวศทางวัฒนธรรมร่วมสมัยที่ดีพอจะรองรับหรือสร้างสรรค์ดาวดวงไหนได้เลย ในขณะที่โลกข้างนอกเขาได้เปลี่ยนดนตรีและการร่ายรำให้กลายเป็นพิธีกรรมสากลที่ไร้สัญชาติไปหมดแล้ว

         สุดท้ายแล้ว หากเมื่อเสียงเพลงหน้าพาทย์ของโลกยุคใหม่นี้จบลงพร้อมกับแสงสปอตไลท์ที่ดับไป เราอาจตื่นขึ้นมาพบความจริงอันว่างเปล่า ว่าเราไม่เหลืออะไรเลยนอกจากความภูมิใจชั่วคราวบนโลกสมมติ ท่ามกลางชีวิตจริงในบ้านตัวเองที่ไม่เคยถูกพัฒนาเลยแม้แต่น้อย

         และเมื่อวันนั้นมาถึง ตัวตนของเราก็อาจเป็นเพียงแค่ผู้ชมที่หลงทางอยู่ในมหรสพระดับโลก เป็นเพียงผู้ร่วมในพิธีกรรมอันศักดิ์สิทธิ์ที่ล่องลอยอยู่ในความทรงจำดิจิทัล โดยที่เราไม่ได้มีส่วนร่วมรับรู้หรือกำหนดนิยามในบทละครชีวิตจริงของตัวเองเลยแม้แต่นิดเดียว